Atlas Rotterdam 1694 In november 2017 zal onze uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior, in samenwerking met het Stadsarchief Rotterdam en het Maritiem Museum Rotterdam en onder voorbehoud van voldoende intekening, een eenmalige facsimile-editie in atlasvorm uitbrengen van de befaamde grootschalige stadsplattegrond die in de jaren 1690-1695 in opdracht van het Rotterdamse stadsbestuur werd vervaardigd door de tekenaar, schilder en graveur Johannes de Vou en de grafisch kunstenaar Romeyn de Hooghe. Deze verscheen in eerste instantie alleen als representatieve wandkaart, onder de wijdlopige titel Rotterdam met al syn Gebouwen net op haer maet Geteekent en Gesneden als Burgermeesteren waren de Heeren Mr. Isaac Vethuysen, Iohan van Heel, Iohan Steenlack, Mr. Marinus Groenincx. In de late achttiende eeuw echter liet de Rotterdamse vroedschap uit de toen nog resterende voorraad kaartbladen een aantal in leer met goudopdruk gebonden atlassen samenstellen, met als nieuwe titel Caart van de stad Rotterdam, en gezigt langs de Maas, beneevens de afbeeldingen van de voornaamste publique gebouwen. Het is deze atlas waarvan nu de verschijning in facsimile wordt voorbereid, onder dezelfde titel en in een exclusieve genummerde oplage van maximaal 125 exemplaren. Wandkaart en atlas De oorspronkelijke wandkaart, samengesteld uit meer dan veertig afzonderlijk gedrukte delen, was in de eerste plaats bedoeld als een prestigieus pronkobject ter meerdere glorie van het opkomende Rotterdam - toen al de tweede zeehaven van de Republiek - en zijn bestuurders. De zes eigenlijke kaartbladen op een schaal van ca. 1:1850 werden volgens de signatuur getekend door Johannes de Vou (ca. 1660-1707), die bij zijn opmetingen van de stad en de cartografische uitwerking mogelijk werd bijgestaan door de landmeter en kaarttekenaar Pieter Ancelin (vóór 1653-1720). Rondom deze uiterst gedetailleerde en nauwkeurige centrale kaart kwam een uitgebreid artistiek randwerk bestaande uit twaalf aanzichten van belangrijke gebouwen, eveneens van De Vou, en verder de wapenschilden van de toenmalige burgemeesters en overige leden van de vroedschap, diverse allegorische decoratie en een spectaculair panorama van Rotterdam gezien vanaf de Maas. Deze laatste elementen waren het werk van Romeyn de Hooghe (1645-1708), die in zijn tijd gold als de beste grafisch kunstenaar in de Nederlanden en precies om die reden ook was aangeworven door de vroedschap. Als geheel mat de kaart van De Vou en De Hooghe in compleet gemonteerde vorm niet minder dan ca. 166 x 234 cm, een reuzenformaat waaraan geen enkele plattegrond van de overige steden in de Republiek ooit heeft kunnen tippen. Tezamen met de ongekend fraaie kunstzinnige uitvoering en de tot dan toe ongeëvenaarde topografische precisie maakte dit Rotterdam met al syn Gebouwen c.q. de Caart van de stad Rotterdam tot een van de absolute hoogtepunten in de Nederlandse cartografie van de zeventiende en achttiende eeuw. Van die eerste uitgave werden in de eerste jaren na de voltooiing in 1695 (de wandkaart is gedateerd 1694, maar was in feite pas een jaar later klaar) ingekleurde en ingelijste exemplaren exclusief ter beschikking gesteld aan de initiatiefnemers, dus de Rotterdamse vroedschapsleden, en bij gelegenheid aan belangrijke relaties van stad en bestuurders. Verkoop aan een breder publiek heeft waarschijnlijk nooit plaatsgevonden, althans niet op enige schaal. De laatste van deze ‘notabelenkaarten’ werd vermoedelijk uitgereikt in 1711, waarna het tot 1774 duurde voor de eerste exemplaren van de Caart van de stad Rotterdam als gebonden atlas verschenen. Ook die waren in hoofdzaak voorbehouden aan de opeenvolgende leden van het stadsbestuur en andere aanzienlijke Rotterdammers, zoals mede tot uiting komt in de toevoeging van bladen met de wapens van alle vroedschapsleden vanaf 1573 en van de pensionarissen en secretarissen van de stad. De meest recente van deze samengestelde Rotterdam-atlassen dateert waarschijnlijk uit 1786 of kort nadien en betreft een exemplaar dat zich nu bevindt in het Stadsarchief Rotterdam; uit de overige openbare collecties in Nederland zijn geen atlassen van latere datum bekend. Vanwege die lange periode van uitgave en samenstelling en de diverse bestemmingen van de uitgereikte atlassen bestaan tussen de bewaard gebleven exemplaren van de Caart van de stad Rotterdam onderling aanzienlijke verschillen in inhoud en uitvoering. Zo vindt men in de eerste atlassen die na 1774 werden gebonden doorgaans een toegevoegd blad met een gravure van François van Bleyswyck uit 1743, die een gezicht op de nieuwe Beurs aan de Blaak (voltooid 1736) toont. Bij de als laatste samengestelde exemplaren is op dit extra blad nog een tweede stadsgezicht gedrukt, een gegraveerde voorstelling uit 1783 van de in 1764-1773 nieuw gebouwde Delftse Poort door Johan van der Spruit, waarmee in deze atlassen in totaal dus veertien in plaats van De Vou’s oorspronkelijke twaalf aanzichten van bijzondere objecten in Rotterdam voorkomen. Die late atlassen bevatten logischerwijs ook meer aanvullende bladen met wapens van stadsbestuurders, met als meest complete weer het genoemde exemplaar uit 1786 in het Stadsarchief Rotterdam. Een ander verschil is de vorm van de band, die later meestal van bruin rundleer was maar bij de vroege atlas in de collectie van het Maritiem Museum Rotterdam (ca. 1774) is uitgevoerd in lichtgekleurd kalfsleer en bovendien is voorzien van sluitlinten en een afwijkend goudstempel. Ook de plaatsing van de eigenlijke stadsplattegrond is niet eenduidig. Soms vindt men die in meermaals gevouwen staat ingebonden of als losse bijlage achterin de atlas, maar in het exemplaar van het Maritiem Museum Rotterdam bijvoorbeeld zijn de zes grote kaartbladen tot twee uitklapbare en elk apart gebonden deelkaarten samengevoegd. Eenmalige facsimile-heruitgave in kleine oplage Van alle indertijd samengestelde en uitgereikte Rotterdam-atlassen heeft slechts een relatief klein aantal de tussenliggende eeuwen goed doorstaan. Enkele van de fraaist ingekleurde (ook daarin bestonden aanzienlijke verschillen!), meest complete en best bewaarde exemplaren van zowel de oorspronkelijke wandkaart als de latere gebonden atlas vindt men tegenwoordig in de collecties van het Maritiem Museum Rotterdam en het Stadsarchief Rotterdam. Het is dan ook in samenwerking met deze beide Rotterdamse cultuurinstellingen dat momenteel de exclusieve heruitgave van de Caart van de stad Rotterdam in atlasvorm in november 2017 wordt voorbereid. Als basis voor de komende reproductie in facsimile dienen de originele atlassen uit zowel het Maritiem Museum als het Stadsarchief, met enkele aanvullingen uit een eveneens goed bewaard gebleven exemplaar uit ca. 1783 in het Rijksprentenkabinet/Rijksmuseum te Amsterdam. Daarbij worden deze historische voorbeelden zo nauwkeurig mogelijk gevolgd, onder toepassing van authentieke materialen en technieken. Zo krijgt de heruitgave overeenkomstig de bijzondere atlas in het Maritiem Museum een lichtgekleurde lederen band met goudopdruk en sluitlinten, terwijl alle 45 atlasbladen op het ware formaat van ca. 57 x 43 cm en in de oorspronkelijke kleuren worden gedrukt op speciaal voor dit doel vervaardigd Oudhollands gevergeerd papier en vervolgens met de hand opgezet op bindstroken, zodat de bladen vlak gelezen kunnen worden. De zes grote bladen van De Vou’s eigenlijke stadsplattegrond zijn naar hetzelfde voorbeeld in twee deelkaarten in de atlas gebonden, maar daarnaast worden deze bladen uit het Stadsarchief Rotterdam ook nog eens als losse bijlage toegevoegd, waarmee een forse wandkaart van 114 x 128 cm kan worden samengesteld. Inclusief de bijgeleverde luxe bewaardoos en gratis bezorging in Nederland of België bedraagt de prijs van de Caart van de stad Rotterdam  € 1075,- per atlas. De oplage van deze gegarandeerd eenmalige heruitgave is bepaald op maximaal 125 genummerde exemplaren. Intekening en verdere procedure Intekenen is i.v.m. de beperkte oplage uitsluitend schriftelijk mogelijk. U kunt daartoe gebruikmaken van het digitale bestelformulier op deze website of anders per e-mail een bericht zenden aan info@asiamaior.nl. Bij uw intekening kunt u desgewenst een atlasnummer van uw voorkeur  opgeven, althans zolang dit nog niet is toegewezen; in beginsel zijn daarvoor alle nummers tussen 002 en 125 beschikbaar. Na ontvangst van uw intekening krijgt u daarvan direct per post een bevestiging en ook al uw persoonlijke atlasnummer, tezamen met een Overeenkomst van Levering en Aankoop om uw intekening om te zetten in een definitieve bestelling. Onderdeel van deze Overeenkomst is een eenmalige aanbetaling à € 125,-, waartoe een nota met aangehechte acceptgirokaart wordt bijgevoegd. Bij wijze van garantie aan de intekenaars is onder artikel 5 van de Overeenkomst voorzien in de volledige en onvoorwaardelijke restitutie van de aanbetaling indien de uitgave door onvoorziene omstandigheden onverhoopt niet tot stand zou komen. De nota voor het resterende aankoopbedrag ontvangt u bij de aflevering van uw atlas, die in overleg zal plaatsvinden in de maanden november-december 2017. N.B. Toewijzing van bestellingen geschiedt strikt op volgorde van ontvangst; bij voltekening van de oplage volgt gegarandeerd geen nadruk. Voorbehoud van voldoende intekening per 1 juni 2017 Zoals aangegeven, wordt de komende facsimile-editie in atlasvorm van de Caart van de stad Rotterdam merendeels gerealiseerd in handwerk en onder toepassing van kostbare authentieke materialen. De hoge voorinvesteringen die daaruit voortkomen, maken het noodzakelijk bij deze uitgave een voorbehoud te maken van voldoende intekening bij de afsluiting van de voorbereidende werkzaamheden per 1 juni 2017. Mochten tot dat tijdstip niet genoeg intekeningen zijn ontvangen, dan zal de facsimile-atlas helaas niet kunnen verschijnen. Wij vragen uw begrip voor deze situatie en verzoeken u tegelijkertijd, indien u al belangstelling heeft, uw bestelling zo spoedig mogelijk door te geven - hoe sneller het vereiste minimum aantal intekeningen gehaald wordt, des te eerder kan er zekerheid bestaan over het doorgaan van dit bijzondere uitgeefproject. De gemonteerde ingekleurde wandkaart van Johannes de Vou en Romeyn de Hooghe in de collectie van het Stadsarchief Rotterdam, met de oorspronkelijke twaalf stadsgezichten uit 1694 ter weerszijden van de centrale plattegrond van Rotterdam. Vooral die laatste is in dit exemplaar bijzonder goed bewaard gebleven. Bij de komende facsimile-heruitgave van de Caart van de stad Rotterdam in atlasvorm worden de zes grote bladen van deze plattegrond als losse extra bijlagen toegevoegd, waarmee een wandkaart met afmetingen van 114 x 128 cm kan worden samengesteld. De nieuwe titelpagina die bij het samenstellen van de atlassen van de Caart van de stad Rotterdam vanaf 1774 werd toegevoegd. Dezelfde titel wordt nu ook weer gebruikt voor de heruitgave. Medewerksters van het Maritiem Museum Rotterdam tonen het prachtige panorama van Rotterdam gezien vanaf de Maas van de hand van Romeyn de Hooghe, dat in de oorspronkelijke wandkaart onderaan over de volle breedte van 234 cm was gemonteerd. In de atlas uit de collectie van het Maritiem Museum die mede als basis dient voor de komende facsimile-heruitgave van de Caart van de stad Rotterdam, is dit panorama bijzonder fraai ingekleurd en als één geheel ingebonden. Een voorbeeld van de bladen met wapenschilden van vroedschapsleden in de Caart van de stad Rotterdam, in dit geval uit de atlas in het Maritiem Museum. De laatste van zulke wapens werden voor zover bekend in 1786 aan de atlassen toegevoegd. Een detail van De Vou's stadsplattegrond uit de collectie van het Maritiem Museum, met een allegorische voorstelling van de Rotterdamse stedemaagd en entourage door Romeyn de Hooghe. De gravure van de nieuwe Delftse Poort door Johan van der Spruit die na 1783 als veertiende en laatste stadsgezicht aan de samengestelde atlassen van de Caart van de stad Rotterdam werd toegevoegd. Deze afbeelding is afkomstig uit een exemplaar van de atlas in het Rijksprentenkabinet/Rijksmuseum Amsterdam en zal ook in de facsimile-editie worden opgenomen. U kunt deze afbeeldingen vergroten door op de  miniaturen te klikken. Atlas Rotterdam 1694: Johannes de Vou & Romeyn de Hooghe, Caart van de stad Rotterdam, en gezigt langs de Maas, beneevens de afbeeldingen van de voornaamste publique gebouwen. Individueel genummerde facsimile-heruitgave van de gebonden atlaseditie uit 1774-1786; 45 atlasbladen 57 x 43 cm, kaarten, afbeeldingen, volledige kleurendruk op 175-grams Oudhollands gevergeerd papier, lederen band met stempel en goudopdruk, buitenmaten ca. 59 x 46 x 4 cm, luxe bewaardoos ca. 62 x 49 x 6 cm, totaalgewicht ca. 7 kg. Bijlage van zes losse kaartbladen samen te stellen tot plattegrond Rotterdam 1694, 114 x 128 cm. Exclusieve eenmalige oplage van maximaal 125 exem- plaren. Prijs € 1075,- per exemplaar, inclusief bezorging in Nederland en België. Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior, Voorburg, in samenwerking met Maritiem Museum Rotterdam en Stadsarchief Rotterdam; verschijning november 2017, onder voorbehoud van voldoende intekening. ISBN/EAN: 978 90 74861 38 0. terug